Doanh nhân ngày nay Đồng hành cùng doanh nhân Việt
(DNNN) – Dưới góc độ khoa học cũng như pháp luật quốc tế đã ghi nhận vấn đề đồng tính, song tính, chuyển giới và liên giới tính (LGBTI) là vấn đề khách quan, bình thường của xã hội. Đây là những xu hướng tính dục, bản dạng giới và đặc điểm cơ thể tự nhiên của loài người (chiếm số ít) bên cạnh xu hướng dị tính (phổ biến). Hiện nay, người đồng tính, song tính, chuyển giới và liên giới tính (LGBTI) đã không còn quá xa lạ trong xã hội Việt Nam. Vì vậy việc chăm sóc sức khỏe tâm thần cho người LGBT+ rất cần sự tôn trọng, thấu hiểu và các dịch vụ y tế chuyên biệt và cũng rất cần các cơ sở y tế thân thiện, bảo mật thông tin và cởi mở với xu hướng tình dục/bản dạng giới để việc thăm khám hiệu quả.
Nhu cầu được thăm khám sức khỏe tâm thần của người LGBTI+ tại Việt Nam:
Tại Việt Nam, tỷ lệ người cần chăm sóc sức khỏe tâm thần đang ngày một tăng nhanh và có xu hướng trẻ hóa. 14,9% dân số (khoảng 15 triệu người) bị mắc các rối loạn về tâm thần. Trong đó, tỷ lệ bị trầm cảm, lo âu chiếm tới 5,4% dân số, còn lại là các rối loạn tâm thần khác.
Một trong những yếu tố lớn nhất ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần của người LGBTIQ+ là sự kỳ thị và phân biệt đối xử. Dù nhiều quốc gia đã có tiến bộ trong việc công nhận quyền của cộng đồng này, người LGBTIQ+ vẫn phải đối diện với nhiều sự khinh miệt và áp lực từ xã hội.
Các hình thức kỳ thị có thể xuất hiện ở cả môi trường làm việc, gia đình, hoặc trong đời sống hằng ngày. Điều này dẫn đến cảm giác cô đơn, lạc lõng và làm tăng nguy cơ mắc các rối loạn tâm lý như lo âu, trầm cảm, và stress kéo dài. Nghiên cứu cho thấy người LGBTIQ+ có tỷ lệ mắc các vấn đề về sức khỏe tinh thần cao hơn người không thuộc cộng đồng này. Về sức khỏe tinh thần, theo nghiên cứu đưa ra, cộng đồng LGBTIQ+, nhất là các bạn trẻ, bị trầm cảm và dẫn đến những lựa chọn giải quyết tiêu cực cao hơn đối tượng khác từ 2 đến 3 lần.
Người LGBTQ có khả năng mắc rối loạn tâm thần cao gấp 3 lần. Thanh thiếu niên LGBTQ có xu hướng toan tự sát, có ý tưởng tự sát và hành vi tự hại cao gấp 4 lần. 38-65% người chuyển giới có ý tưởng tự sát. Vì vậy nhu cầu hỗ trợ của nhóm này không chỉ cao hơn, mà còn mang tính cấp thiết hơn.
Những người trong cộng đồng LGBT thường có xu hướng tình dục đặc biệt, họ có nguy cơ đối mặt với chứng trầm cảm, lo âu, nhất là ở người nữ. Những thách thức như phân biệt đối xử, kỳ thị xã hội, và áp lực từ việc tự chấp nhận bản thân đã và đang ảnh hưởng nghiêm trọng đến tinh thần của nhiều người trong cộng đồng.
Việc chấp nhận bản thân là một quá trình gian nan đối với nhiều người LGBTIQ+. Áp lực từ việc phải che giấu hoặc sống đúng với kỳ vọng của gia đình và xã hội có thể gây tổn thương về mặt tinh thần. Khi không thể sống thật với bản thân, người LGBTIQ+ thường rơi vào tình trạng căng thẳng, lo lắng và thiếu tự tin.
Đặc biệt đối với những người trẻ tuổi, việc đối diện với sự kỳ thị trong giai đoạn hình thành bản sắc cá nhân là một thử thách lớn. Nếu không có sự hỗ trợ về mặt tâm lý, họ dễ dàng mắc phải những vấn đề nghiêm trọng về sức khỏe tâm thần.
Tuy nhiên, có rất ít các cơ sở chăm sóc tâm lý, tâm thần đủ điều kiện để để cung cấp dịch vụ cho người LGBT. Vì vậy người LGBTI+ giống như “bị bỏ rơi” trong các dịch vụ thăm khám tâm thần.
Hệ thống thăm khám tâm thần đang “bỏ quên” người LGBTI+?
Theo kết quả báo cáo “Đánh giá thực tiễn nhu cầu và khả năng tiếp cận hỗ trợ sức khỏe tâm thần của người LGBTI+ trẻ tại Việt Nam”, phần lớn người LGBTI+ trẻ có nhu cầu hỗ trợ sức khỏe tâm thần, tuy nhiên, mức độ tiếp cận dịch vụ còn hạn chế. Điều này phản ánh thực trạng rằng các rào cản về tài chính, kỳ thị xã hội, và thiếu chuyên gia có kiến thức chuyên sâu vẫn còn tồn tại:
72,7% tư vấn viên tham gia nghiên cứu chưa từng tham gia hoặc không nhớ rõ về việc tham gia tập huấn, các chuyên gia còn thiếu tự tin và chuẩn bị trong thực hành lâm sàng với nhóm đối tượng là LGBT chưa sẵn sàng phục vụ và giải quyết các vấn đề mà thân chủ là người LGBT gặp phải từ đó dễ dẫn đến tái kích hoạt tổn thương, sang chấn cho thân chủ.
Sự thiếu hụt kiến thức chuyên môn của tư vấn viên do khoảng trống trong chương trình đào tạo chính quy là nguyên nhân trực tiếp gây ra các hành vi gây hấn vi mô trong phòng tham vấn, khiến cho thân chủ cảm thấy bị tấn công. Nhìn chung năng lực của nhân viên vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu thấu cảm và chuyên môn sâu về đa dạng giới.
Một bạn tham gia nghiên cứu đã chia sẻ về một lần đi tham vấn tâm lý rằng: “Trải nghiệm ở đấy (trung tâm tham vấn tâm lý) khá tệ. Vì khi mà em vào phòng khám, thì bác sĩ chỉ hỏi vài câu đơn giản. Và cuối cùng chẩn đoán bác sĩ đưa ra cho em hôm đấy chỉ sau một buổi là bị “rối loạn nhận thức giới tính”.”
Hay một bạn trẻ người LGBTI+ khác chia sẻ: “Bác sĩ nói rằng vấn đề của mình là do mình chưa biết cách sống đúng theo giới tính sinh học, họ khuyên mình nên “suy nghĩ lại”.”
Rất nhiều trường hợp bệnh nhân là người đồng tính đến phòng khám, nhưng họ e ngại, không dám bộc lộ nhu cầu thật sự trước bác sĩ. Vì họ rất sợ bị đánh giá, họ cho rằng bác sĩ không thể hiểu được vấn đề họ đang gặp phải.
Thậm chí nhiều trung tâm tham vấn tâm lý thiếu tín hiệu an toàn rõ rệt, không có cờ lục sắc, biểu tượng LGBTI+friendly, không gian thiếu bảo mật danh tính, an toàn, chỉ được che bằng kính. Bệnh viện công – thiếu không gian riêng tư, bệnh nhân phải che giấu suy tư thực vì sợ bị đánh giá, kỳ thị, và họ không dám nhập viện điều trị…
Chăm sóc sức khỏe cho người LGBT là mục tiêu quốc gia
Theo Mục tiêu số 4 trong Chiến lược Quốc gia về Bình đẳng Giới giai đoạn 2021-2030 về “Đảm bảo tỷ lệ tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương có ít nhất một cơ sở y tế cung cấp thí điểm dịch vụ chăm sóc sức khỏe cho người đồng tính, song tính và chuyển giới đạt 40% vào năm 2025 và 70% vào năm 2030”, việc tăng cường khả năng tiếp cận và nâng cao chất lượng dịch vụ chăm sóc sức khỏe, đặc biệt là sức khoẻ tâm thần cho người LGBTI+ là một nhiệm vụ cấp thiết và quan trọng của ngành y tế.
Từ đó trách nhiệm đánh giá và nâng cao chất lượng dịch vụ để sẵn sàng phục vụ cho nhóm cộng đồng LGBTI+ không chỉ thuộc về các bên cung cấp dịch vụ tham vấn tư nhân, mà còn cả hệ thống y tế, bệnh viện công.
Cần có nhiều dịch vụ chăm sóc sức khỏe tinh thần hơn dành riêng cho người LGBTIQ+, từ những trung tâm tư vấn tâm lý cho đến các chương trình hỗ trợ trong cộng đồng. Những dịch vụ này cần đảm bảo tính bảo mật, không phân biệt đối xử và đáp ứng được nhu cầu đặc thù của người LGBTIQ+.
Ngoài ra, việc tăng cường hợp tác giữa các tổ chức phi chính phủ, cơ quan y tế và các tổ chức cộng đồng sẽ giúp mở rộng phạm vi hỗ trợ, đặc biệt là tại các vùng nông thôn và những nơi khó tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe tinh thần.
Nhằm hướng tới một hệ thống y tế toàn diện, bao trùm và công bằng hơn cho tất cả mọi người. Chăm sóc sức khỏe tâm thần cho người LGBTIQ+ là một nhu cầu cấp thiết và cần được chú trọng trong bối cảnh hiện đại. Cộng đồng LGBTI+ tha thiết và mong mỏi tích hợp nội dung tập huấn chuyên biệt về người LGBTI+ trong chương trình đào tạo chăm sóc sức khỏe chính quy. Đồng thời phát triển hướng dẫn chuyên môn cho các cơ sở y tế.
Đồng thời hỗ trợ phát triển mạng lưới chuyển gửi; thiết lập cơ chế giám sát và đánh giá; cũng như không thể thiếu việc hỗ trợ tài chính, ngân sách cho các chương trình nâng cao chất lượng dịch vụ chăm sóc sức khỏe cho người LGBT.
PV
