Doanh nghiệp thích ứng ESG để vượt “rào cản xanh”, chinh phục thị trường EU

(DNNN) – Ngày 23/9, hơn 130 doanh nghiệp Việt đã cùng tham dự hội thảo “Hướng dẫn và hỗ trợ tài chính cho việc thực hiện ESG để thâm nhập thị trường EU”, khẳng định ESG (Môi trường, Xã hội, Quản trị) và EPR (Trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất) không còn là khái niệm xa vời mà là yếu tố sống còn.

Phát biểu khai mạc hội thảo, bà Vũ Kim Hạnh, Chủ tịch Hội doanh nghiệp HVNCLC cho biết, ESG (Môi trường (Environmental) – Xã hội (Social) – Quản trị (Governance)) là một khung đánh giá toàn diện hiệu quả hoạt động và sự bền vững của doanh nghiệp. Nó không chỉ dựa trên lợi nhuận tài chính mà còn xem xét tác động của công ty đến môi trường, đóng góp cho cộng đồng xã hội và cách thức quản lý nội bộ. ESG chủ đề xưa nay vốn “nhiều kén chọn” nhưng hiện nay đang được đông đảo doanh nghiệp quan tâm.

Tìm kiếm hỗ trợ tài chính ESG đã khó, nhưng để sử dụng được nguồn hỗ trợ tài chính cho hoạt động ESG lại càng không dễ. “Chúng tôi muốn giúp doanh nghiệp làm sao có được báo cáo ESG đạt yêu cầu, nhưng quan trọng hơn là hoạt động thực chất. ESG hiện không chỉ với doanh nghiệp lớn mà là các vấn đề mà ngay cả các doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp nông nghiệp khởi nghiệp cũng cần thiết”, bà Vũ Kim Hạnh nói.

Bà Nguyễn Cẩm Chi, Giám đốc khối tư vấn phát triển bền vững, Công ty TNHH Tư vấn và Quản lý MCG, chia sẻ rằng ESG lần đầu tiên xuất hiện trong báo cáo của Liên Hợp Quốc từ năm 2004. Đến nay, tổng tài sản ESG đã lên tới con số khổng lồ 41.000 tỷ USD. Con số này không chỉ là một thống kê khô khan mà là minh chứng hùng hồn cho thấy ESG không còn là một khái niệm xa vời mà đã đi sâu vào từng doanh nghiệp, từng chiến lược kinh doanh trên toàn cầu, trở thành một yếu tố bắt buộc để tồn tại và phát triển.

Khi bắt đầu hành trình thực hành ESG, câu hỏi đầu tiên mà doanh nghiệp Việt thường đặt ra là: có lợi ích gì? Tuy nhiên, theo bà Nguyễn Cẩm Chi, lợi ích đầu tiên và rõ ràng nhất lại chính là việc vượt qua những rào cản tưởng chừng như không thể. Bà Chi đã chỉ ra ba rào cản lớn mà doanh nghiệp Việt đang phải đối mặt:

Rào cản xanh đây là một trong những thách thức lớn nhất. Các thị trường nhập khẩu lớn như châu Âu đang dựng lên những “rào cản xanh” rất kiên quyết. Họ lập luận rằng, nếu các quốc gia phát triển làm rất tốt việc giảm phát thải nhưng các nơi khác làm không tốt thì vấn đề phát thải carbon toàn cầu vẫn không được giải quyết triệt để. Điều này buộc các doanh nghiệp muốn xuất khẩu phải tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn về môi trường, từ quy trình sản xuất đến nguyên liệu đầu vào.

Ví dụ điển hình là EUDR (Quy định Chống Phá rừng của EU) đang gây khó khăn đặc biệt cho các doanh nghiệp gỗ ở Việt Nam. Bà Chi chỉ ra rằng, đến 50% hộ trồng cà phê ở Việt Nam chưa có hồ sơ địa chính, chưa thể truy xuất được vùng trồng, khiến họ gặp trở ngại lớn khi muốn thâm nhập thị trường EU.

Cùng với đó, còn rất nhiều quy định khác mà châu Âu đang đưa ra. Ngay cả thị trường các nước châu Á gần Việt Nam như Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore cũng đưa ra các tiêu chí xanh rất gắt gao.

Song nếu thực hành tốt, doanh nghiệp Việt Nam cũng sẽ có thêm những cơ hội mới. “Khi tất cả mọi người đều nói khó quá, không làm được thì khi mình làm được mình sẽ chiếm được lợi thế”, bà Nguyễn Cẩm Chi khẳng định.

Cũng theo bà Cẩm Chi, ESG hay phát triển bền vững trước nay thường chỉ dành cho doanh nghiệp lớn, nhưng thực tế cho thấy chính doanh nghiệp nhỏ và vừa lại có nhiều thuận lợi hơn cho việc thực hành ESG với cơ cấu quản trị linh hoạt. Vấn đề nằm ở nhận thức về tầm quan trọng của ESG.

“Mọi người hay nói ‘ESG mang lại lợi nhuận dài hạn, nhưng tôi không thấy’. Song việc đầu tiên các doanh nghiệp phải thấy là nếu không có ESG thì không xuất khẩu được chứ chưa cần nói gì đến những lợi ích dài hạn như tiết kiệm điện, tiết kiệm năng lượng”.

Bà Cẩm Chi khẳng định, đi cùng rủi ro sẽ là cơ hội mới. Để đáp ứng các tiêu chí xanh, doanh nghiệp Việt cần nâng cao kiến thức, tài chính vững mạnh và xây dựng hệ thống dữ liệu tốt. Hiện nay, với khung khổ pháp lý vừa được Nhà nước ban hành và đang dần hoàn thiện, doanh nghiệp có rất nhiều thuận lợi trong việc thực hành và đặc biệt là tiếp cận các nguồn hỗ trợ tài chính cho ESG.

Bà Cẩm Chi cũng nêu thêm bên cạnh ESG, EPR cũng đóng vai trò quan trọng, từ chỗ chỉ khuyến khích nay đã trở thành quy định bắt buộc trong Luật Bảo vệ Môi trường 2020.

Theo bà Chu Thị Kim Thanh, Phó Giám đốc Điều hành Công ty CP PRO Việt Nam, Liên minh Tái chế bao bì Việt Nam, EPR là một cơ chế chính sách môi trường buộc nhà sản xuất phải gánh vác trách nhiệm với toàn bộ vòng đời của sản phẩm. Điều này có nghĩa là trách nhiệm không chỉ dừng lại ở khâu sản xuất hay tiêu dùng mà còn kéo dài đến giai đoạn cuối khi sản phẩm và bao bì trở thành chất thải. EPR vì vậy đặt doanh nghiệp vào vị thế không thể thờ ơ với môi trường mà phải chủ động gắn kết sự tồn tại của mình với trách nhiệm bảo vệ hành tinh.

Trên thế giới, EPR đã được nhiều quốc gia áp dụng từ rất lâu. Tại châu Âu, cơ chế này có mặt từ thập niên 1980. Mỹ và Canada hiện vận hành khoảng một trăm mô hình khác nhau. Nhật Bản và Hàn Quốc đã xây dựng khung pháp lý vững chắc hơn hai thập niên qua, trong khi Trung Quốc, Ấn Độ và Indonesia cũng đang triển khai dần từng bước. Việt Nam tham khảo nhiều từ mô hình của Hàn Quốc và Đài Loan, cho thấy việc học hỏi những kinh nghiệm quý giá từ các quốc gia đi trước đang trở thành định hướng quan trọng để xây dựng hành lang pháp lý chặt chẽ và hiệu quả.

Giám đốc ESG Phúc Sinh Group Nguyễn Duy Tâm, chia sẻ kinh nghiệm thực tế rằng việc nhận vốn bền vững là một cam kết, đòi hỏi lộ trình rõ ràng và minh bạch từ phía lãnh đạo doanh nghiệp, đồng thời cần tham vấn các bên liên quan để có chiến lược tốt hơn.

Các chuyên gia và doanh nghiệp nhận định, EPR là những thách thức nhưng cũng là cơ hội vàng để doanh nghiệp Việt chuyển mình, tiếp cận nguồn vốn bền vững và thâm nhập thị trường EU. Việc chủ động nắm bắt kiến thức, tận dụng các nguồn hỗ trợ tài chính và kiên định với con đường “xanh” chính là chìa khóa thành công trong kỷ nguyên mới.

Trong khuôn khổ hội thảo, Giám đốc điều hành Quỹ Aaviskaar Capital Abhishek Mittal, chia sẻ về sự tăng trưởng mạnh mẽ của đầu tư tác động (impact investment), với 6,17 tỷ USD dành cho các thị trường mới nổi tại Đông Nam Á. Các dự án liên quan đến biến đổi khí hậu như năng lượng tái tạo đang đặc biệt thu hút sự quan tâm. Quỹ Aaviskaar Capital bày tỏ mong muốn mở rộng đầu tư vào Việt Nam, tập trung vào ba ngành trọng điểm: nông nghiệp và thực phẩm bền vững, giải pháp chuỗi cung ứng xanh, và sản xuất – xuất khẩu thân thiện môi trường.

Đáng chú ý, Quỹ Aaviskaar Capital sẽ tổ chức khóa đào tạo miễn phí xây dựng năng lực cho SMEs, dự kiến vào quý IV/2025 hoặc quý I/2026, nhằm giúp tối đa 30 doanh nghiệp sản xuất và xuất khẩu tiếp cận vốn từ các quỹ tài chính bền vững.

PV